Het is een opvallend document, dat de komende weken nog 'ter inzage' ligt en zo zienswijzes uit kan lokken, voor wie wil meepraten over de toekomst van het lage land onder de zee. Opvallend, omdat grote delen van het beleidsstuk in de vorm van een gedicht zijn opgeschreven. De echte keuzes ontdekt de lezer vooral tussen de regels van 'Ontwerp Toekomstvisie 2050+'.
Op 19 augustus legde Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier de Ontwerp Toekomstvisie 2050+ ter inzage. Voor een periode van zes weken kan iedereen die zich daarvoor interesseert het document inzien en doorlezen én er op reageren. Wie wil meepraten over de verdere toekomst van het waterschap doet dat door een zienswijze in te dienen.
Uiteraard zijn voor ná 2050 nog geen heel concrete plannen te maken, maar het document moet wel een richting geven aan toekomstige waterbeheerders en de andere partijen in het werkgebied van HHNK, dat grofweg bestaat uit Noord-Holland boven het Noordzeekanaal, inclusief Texel. (tekst gaat door onder de foto)
Aan een toekomstvisie gaat veel overleg vooraf. (beeld: HHNK)De regio rond Alkmaar neemt in dit werkgebied een bijzondere plek in door de overgang van duin naar polderland. In die polder is landbouw, maar het gebied is ook uitgesproken dichtbevolkt. Juist hier, in de nabijheid van de ooit zo machtige Egmondse abdij, begon eeuwen geleden de strijd tegen het water met machtige dijken als de Westfriese Omringdijk en later de Hondsbossche Zeewering.
Het document refereert zeker aan deze trotse geschiedenis, maar dan wel in relativerende zin: in de toekomst zal het toch ánders zijn: "wat als we opnieuw beginnen // midden in de mensheid / opnieuw beginnen // lastig misschien / maar niet onmogelijk / in watertijd is niets onmogelijk".
Zó is het geschreven, als gedicht, met witregels, en woorden als 'watertijd', 'waterwezen', 'waterwillen', 'waterweten'. Hiernaast bevat het document ook paragrafen in gewone beleidstaal, maar juist die dichtregels schilderen de toekomst waar HHNK de lezer op wil voorbereiden. (tekst gaat door onder de foto)
Een nattere inrichting aan de rand van de duinen zullen we vaker gaan zien. (foto: Streekstad Centraal)"De Toekomstvisie 2050+ vertrekt vanuit de constatering dat de grenzen van maakbaarheid, betaalbaarheid en beheersbaarheid in zicht komen", verklaart het waterschap in een uitleg bij het document. Dat 'we' het water verslaan, indammen, beheersen - dat is steeds minder een vanzelfsprekendheid, is de inschatting van HHNK. Het moet dus anders, met meer ruimte voor nat, meer ruimte voor zout. Dat ook in het besef dat de huidige waterinfrastructuur van sluizen, gemalen en dammen het einde van zijn levensduur bereikt.
"HHNK moet explicieter kiezen, prioriteren, differentiëren en ook meer verantwoordelijkheid bij de samenleving neerleggen", in de woorden van het waterschap.
Maar echt concreet worden die keuzes in de Toekomstvisie 50+ nog niet gemaakt. Het waterschap rekent op 'toekomstbestendig gedrag van andere partijen in het gebied', benadrukt dat de keuzes ook aan politiek en maatschappij in brede zin zijn, en schetst mogelijke toekomstperspectieven: óf we worden een soort Kopenhagen, óf een soort Jakarta, een stad die de Indonesische regering wil vervangen door een nieuwe hoofdstad in de bergen. (tekst gaat door onder de foto)
Een voorbeeld van de dichtregels in de Toekomstvisie 2050+, hier over de strijd tegen het water. (foto: HHNK)En die dichtregels dus, die door het hele document heen voeren, die de stem van het water laten spreken: "onze wegen zullen minder uit elkaar lopen / we zullen elkaar vaker tegenkomen / onze levens zullen meer verweven raken / intiemer zelfs misschien". Méér water, is de onderliggende boodschap. Een hoger peil.
Bijvoorbeeld langs de duinrand, maar ook in de veenweidegebieden, die inklinken (inzakken) door het te lage waterpeil dat het waterschap nu nog aanhoudt. Dat doet het waterschap omdat dit noodzakelijk is voor boeren, die anders hun land moeilijker kunnen betreden.
Maar daarmee vat Streekstad Centraal het al een stuk concreter samen dan het in de Toekomstvisie 2050+ daadwerkelijk staat opgeschreven: "De opgave in veenweidegebieden vraagt om een integrale en gebiedsgerichte benadering. Maatregelen die gericht zijn op het reduceren van bodemdaling en broeikasgasuitstoot, zoals het verhogen of stabiliseren van grondwaterstanden, hebben directe gevolgen voor het functioneren van het watersysteem en voor het gebruik van de gebieden." (tekst gaat door onder de foto)
De Eilandspolder: een hoog waterpeil beschermt het veen tegen bodemdaling. (foto: Streekstad Centraal)'Gedragen gebiedsvisies' moeten er komen. Het waterschap heeft nu eenmaal met veel andere partijen te maken. Hoge peilen, lage peilen, iets daar tussenin: zo schipperen waterbeheerders nu al tussen wat moet, wat kan, en wat wijs zou zijn. Maar in de toekomst moet die stem van het water dus wél meer gehoord worden.
Zo schetst de anonieme dichter ook ónze regio in een natter en zilter perspectief: "de dijken ademen. // nog verder. duinen. ruimte. omlaag. hier mag ik komen / en gaan wanneer ik wil. wel ik op in slikken en schorren / kwelders en poelen" - zo komen nieuwe en oude natuurgebieden als de Zanderij en De Slufter in beeld. Ook het Alkmaardermeer wordt genoemd.
Het Hoogheemraadschap wil de verantwoordelijkheid blijven nemen, ook voor de lange termijn, benadrukken de opstellers van het stuk. Maar dat dus wel in samenwerking met anderen. De zienswijzes die de komende periode worden ingediend zullen die samenwerking mogelijk al meer vorm geven.
