Opluchting én pijn bij het einde van een tijdperk: Zanderij van bollenteelt naar natuurgebied

Vaarwel tulpen, hallo natuur. Onder een tent langs de Geversweg in Castricum verzamelde zich op een ijskoude maandagmiddag in januari een bont gezelschap. Op de achtergrond van het schilderachtige vergezicht van de Zanderij in Castricum vond een "bijzonder moment" plaats. Zo verwoordde directeur van PWN Paulien Pistor het.

De zandgrond tussen het station en het Noordhollands duinreservaat van PWN is gekocht door de provincie om stap voor stap terug te geven aan de natuur. Dus waar decennialang bollen werden geteeld, komt nu steeds meer natuur terug.

Bestuurders, omwonenden en betrokken organisaties kwamen samen aan de Geversweg om de start te markeren van een project dat jaren voorbereiding kende en dat niet voor iedereen zonder pijn is verlopen.

Algemeen directeur van PWN Paulien Pistor benadrukte hoe uniek de plek is. “Als je hier staat, voel je waarom dit gebied zo speciaal is. We staan aan de vooravond van een nieuwe fase waarin water, natuur en recreatie samenkomen. Dat is een ingewikkelde puzzel, maar wel eentje die we samen hebben gelegd.” (tekst gaat verder onder de foto)



Volgens Pistor is samenwerking de rode draad geweest. Provincie Noord-Holland, gemeente Castricum, PWN en Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier trokken gezamenlijk op, maar ook bewoners en lokale initiatieven speelden een belangrijke rol.

De herinrichting gaat om ongeveer 22 hectare voormalige agrarische grond. Dit jaar  wordt begonnen met de daadwerkelijke inrichting, met vochtige duinvalleien, bloemrijke graslanden en ruimte voor natuurlijke bosontwikkeling. Het gebied krijgt daarnaast een belangrijke functie in het opvangen van water bij hevige regen en het versterken van de strategische zoetwatervoorraad onder de duinen.

Medewerkers van PWN lieten tijdens de bijeenkomst met een eenvoudige proefopstelling zien hoe regenwater in zand snel infiltreert en hoe het gebied kan helpen bij het bergen en afvoeren van water. In tijden van klimaatverandering, met nattere winters en drogere zomers, is dat volgens hen geen luxe maar noodzaak. (tekst gaat verder onder de foto)



Ook vanuit de provincie klonk trots. Gedeputeerden Esther Rommel en Anouk Gielen spraken over een project dat past binnen grotere opgaven, zoals het Natuurnetwerk Nederland. “Dit draagt bij aan natuur, biodiversiteit en waterveiligheid, maar ook aan de leefomgeving van mensen,” zei Gielen. (tekst gaat verder onder de foto)



“Hier komt veel samen: natuur, recreatie, water en zelfs educatie, met een moestuin en een voedselbos.” Wethouder Paul Slettenhaar benadrukte dat het gebied straks letterlijk natuur ‘aan de voordeur’ van Castricum biedt.

Niet iedereen keek of kijkt met hetzelfde gevoel naar de veranderingen. De onthulling van het bouwbord werd bewust niet bijgewoond door bollenkweker Arnold Res, die met zijn familie jarenlang bollengrond had in De Zanderij. “Ik zou me daar alleen maar ergeren”, liet hij Streekstad Centraal weten.

Res nam na ruim 140 jaar bollenteelt in zijn familie afscheid van wat hij zelf “de beste grond van Kennemerland” noemt. Zijn land werd verkocht aan de provincie, naar eigen zeggen onder druk. (tekst gaat verder onder de foto)



Hoewel hij inmiddels als compensatie grond heeft in de Egmonden, blijft de teleurstelling groot. Hij spreekt over een zwarte bladzijde in zijn leven: "Ik heb er slapeloze nachten van gehad."

Tijdens de bijeenkomst werd die pijn niet weggepoetst. Bestuurders erkenden dat de transitie voor sommige agrariërs hard is geweest. Tegelijkertijd benadrukten zij dat de grond tegen de maximale toegestane waarde is aangekocht en dat er binnen de regels is gezocht naar compensatie. Volgens de provincie is met alle betrokken bollenboeren uiteindelijk overeenstemming bereikt.

Onder omwonenden overheerst een ander geluid. Veel bewoners zijn positief over het vertrek van de bollenteelt uit de directe omgeving van hun huizen. Zij maakten zich al jaren zorgen over het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen en mogelijke gezondheidseffecten daarvan. (tekst gaat verder onder de foto)



Tijdens gesprekken na afloop van de officiële handelingen gaven meerdere aanwezigen zelfs aan "opgelucht" te zijn dat die bron van zorg verdwijnt en plaatsmaakt voor natuur, open landschap en schoner water. De Zanderij wordt gezien als een groen buffergebied tussen dorp en duinen, waar gewandeld en gerecreëerd kan worden zonder angst voor spuitmiddelen.

Dat spanningsveld tussen verlies en winst is voelbaar. Waar voor de één een  familietraditie eindigt, zien anderen juist kansen voor gezondheid, natuur en klimaat. Pistor verwoordde het zo: “We leven in een klein land met veel wensen en belangen. Juist daarom moeten we kijken hoe we waarden kunnen stapelen. Hier combineren we natuur, waterveiligheid, recreatie en drinkwatervoorziening.”



Met de onthulling van het bouwbord - de officiële handeling - willen de betrokken overheden het project zichtbaar maken voor iedereen die langsfietst of wandelt. De werkzaamheden zullen de komende jaren te zien en te merken zijn, en dat zal soms wennen zijn, gaven de betrokkenen toe.

Maar volgens hen levert het uiteindelijk een gebied op waar natuur zich kan ontwikkelen, waar water beter wordt vastgehouden en waar inwoners van Castricum dichtbij huis kunnen genieten van rust en groen.

De Zanderij is daarmee niet alleen een natuurproject, maar ook een symbool van een bredere verandering in het landschap. Een verandering die enthousiasme oproept, maar ook afscheid en emoties met zich meebrengt. Beide kanten kregen maandagmiddag aandacht aan de rand van de duinen.