Het was een romantisch idee: een kunstwerk met de historische stoomtram 'Bello' als thema op of bij de nieuwe rotonde in de N9, bij de Helderseweg. Indiener Gosse Postma (BAS) zag het al voor zich, pure nostalgie. Maar die nostalgie botste met de harde realiteit van artistieke vrijheid, eigendomsrechten en financiële dekking. Dus werd maandagavond anders beslist en stemde de raad de motie de prullenbak in.
Tijdens de raadsvergadering sprak Postma vol vuur over de 'NS 7742', één van de stoomlocomotiefjes van de tram die tot 1955 tussen Alkmaar en Bergen aan Zee tufte en in de volksmond bekendstond als Bello. (tekst gaat verder onder de foto)
Bello stond tot 1978 weg te roesten op het Plein in Bergen, voordat de locomotief in Hoorn werd gerestaureerd. (foto: Regionaal Archief Alkmaar)Bij de kruising van de Kogendijk met de N9 komt een nieuwe tunnel voor de voetgangers en fietsers en een rotonde voor het autoverkeer. In het midden van deze rotonde ziet Postma graag een kunstwerk verrijzen dat doet denken aan de oude stoomtram die tot 1955 door het landschap kruiste. Daarna roestte de locomotief langzaam weg op het Plein in Bergen, totdat deze in 1978 werd overgedragen aan de Stoomtram Hoorn-Medemblik als uitdagend restauratieproject.
"In Bergen heb ik er als kind nog op gespeeld", vertelde hij de raad. De historische tram leeft volgens hem nog enorm onder de Alkmaarders. "Ik werd door heel veel oudere mensen benaderd. En ik heb zelf nog mensen gesproken die er in gezeten hebben. En dat zijn toch leuke dingen voor de mensen. Het leeft dus en ik krijg enthousiaste reacties", aldus Postma. Hij had het ontwerp in gedachten al klaar: "Ik zie het al helemaal voor me. Maar ja, ik ben geen kunstenaar".
Wethouder Marius Wiegman voorzag echter grote problemen, te beginnen bij de beoogde locatie. "De rotonde waar het over gaat, die is eigendom van Rijkswaterstaat, dus die zullen toestemming moeten geven", legde hij uit. Bovendien komt er een fietstunnel met een open bovenkant direct onder de rotonde, waardoor de plaatsing van een kunstwerk in het midden "sowieso uitgesloten" is.
Locomotief 7742, de Bello, in het midden op het rangeerterrein van de Stoomtram Hoorn-Medemblik. (foto: Wiki Commons, Marten Steenman)Nog zwaarder wogen de artistieke en financiële regels rond de speciale financieringsregeling voor een kunstwerk. Daarbij mag een percentage van de bouwsom aan kunst besteed worden. Maar omdat de motie specifiek aanstuurde op een beeld van de stoomtram, zou deze subsidieregeling niet gelden.
Wiegman was daar stellig over: "Doordat u nu specifiek stuurt op de plaats van een Bello-beeld, is dat een beperking van de artistieke vrijheid en daar is die regeling niet voor bedoeld". Zonder deze subsidie zouden de projectpartners de kosten zelf moeten dragen, of moest de Alkmaarse raad besluiten om geld uit de algemene middelen te halen.
Postma weigerde zich zomaar neer te leggen bij de bezwaren en paste zijn motie tijdens het debat ter plekke aan, zodat het kunstwerk ook breder in de omgeving van het kruispunt geplaatst kon worden. Hij wees de raad strijdbaar op grote kunstwerken langs snelwegen elders in het land: "Als een olifant kan, kan een trein ook". Zijn credo: "Als je wat wilt, gebeurt het".
Hoewel wethouder Wiegman zijn oordeel over de aangepaste motie hierop wijzigde van 'ontraden' naar neutraal ("ik laat hem nu bij jullie liggen"), waarschuwde hij wel dat dit het financiële probleem niet oploste. Bij een locatie te ver van het bouwproject vandaan, zou de regeling immers alsnog niet van toepassing zijn. (tekst gaat verder onder de foto)
Bello onderweg naar Bergen aan Zee ter hoogte van de halte Sparrenlaan in Bergen, begin jaren 50 vorige eeuw. (foto: Regionaal Archief Alkmaar)Bij de eindstemming bleek het gebrek aan financiële dekking inderdaad de nekslag. Raadslid Kıvılcım Pinar (Partij voor de Dieren) vatte het sentiment van de tegenstanders goed samen: "Het is een sympathieke motie, maar er is geen dekking".
De coalitiepartijen stemden unaniem tegen, samen met PvdD en SP. De fractie van PRO gaf in een stemverklaring aan eerst een bredere uitwerking van het cultuurbudget in de begroting te willen zien, "voordat we nieuwe plannen gaan toevoegen". Ook het CDA kon niet akkoord gaan, mede omdat de partij de inperking van de artistieke vrijheid van de kunstenaar onwenselijk vond.
Met 15 stemmen voor (BAS, FVD, OPA, Leefbaar Alkmaar, Status Quo) en 21 stemmen tegen viel het doek definitief. De droom van een herinnering aan Bello op de nieuwe rotonde ging daarmee in stoom, ehhh... rook op.
