Duurzaamheid was beslist geen bijzaak tijdens de gemeenteraadsverkiezingen van 2022. De belofte aan de kiezer was een stad die in hoog tempo klaar werd gestoomd voor de toekomst, met schoner vervoer, minder uitstoot en een voortrekkersrol in de klimaattransitie. Wie nu, vier jaar later, de balans opmaakt, ziet echter een heel ander Alkmaar.
Een stad waar vergroening weliswaar op de agenda is gebleven, maar waar de grote, fundamentele klimaatstappen zorgvuldig zijn vermeden. Om te begrijpen hoe deze ambitieuze groene droom is veranderd in een uiterst voorzichtige pas op de plaats, volstaat het niet om enkel naar de behaalde doelen te kijken. De ware verklaring ligt in de politieke aardverschuiving die Alkmaar halverwege deze bestuursperiode op zijn grondvesten deed schudden.
Na de stembusgang in 2022 nam aanvankelijk een overwegend progressief blok, met daarin onder meer GroenLinks en de PvdA, de regie in handen. In het eerste coalitieakkoord dat zij sloten, klonk een onmiskenbare urgentie door om de klimaat- en energiecrisis stevig aan te pakken. Er was sprake van ambitieuze isolatieprogramma's voor woningen en er werden harde afspraken gemaakt om de gemeente koploper te maken in de energietransitie.
Wethouder Robert te Beest (CDA) kreeg in 2022 de opdracht om de nieuwe ambities met duurzaamheid waar te maken, tot hij in 2023 de portefeuille weer moest inleveren. (foto: Streekstad Centraal)Coalitiepartij ChristenUnie sprak destijds trots over de wens om verplichte milieuzones voor bestel- en vrachtauto's in te voeren, met als doel de luchtkwaliteit in de stad zo snel mogelijk te verbeteren. De boodschap van dit eerste stadsbestuur was helder: de overheid neemt resoluut de leiding, schuwt stevige ingrepen niet en pakt door met hernieuwbare energiebronnen.
Deze groene inhaalslag kreeg echter nooit de kans om volledig te wortelen. Het eerste college viel voortijdig en maakte plaats voor het stadsbestuur van de 'Alkmaarse Stad en Landcoalitie'. Met de entree van partijen als de VVD en OPA in het machtscentrum veranderde de politieke windrichting in het stadhuis fundamenteel.
Waar de eerste coalitie heilig geloofde in overheidssturing, trekken OPA en de VVD traditioneel een harde lijn tegen alles wat riekt naar klimaatdwang of betutteling van de burger. Duurzaamheid mag wat deze nieuwe machthebbers betreft nooit ten koste gaan van de lokale economie, de bereikbaarheid van de binnenstad of de portemonnee van de ondernemer en inwoner. (tekst gaat verder onder de foto)
Er kwamen de afgelopen vier jaar geen regels die het vrachtverkeer uit de Alkmaarse binnenstad konden weren. (foto: Streekstad Centraal)Deze ingrijpende machtswisseling is één op één terug te zien in de sterk afgevlakte klimaatresultaten van de afgelopen jaren. De gevreesde milieuzones en de verplichte emissievrije logistieke hubs voor stadsdistributie, waar het eerdere college nog concreet onderzoek naar deed, werden door de VVD en OPA resoluut naar de prullenbak verwezen.
Ook werd de rem gezet op de zichtbare energietransitie in het buitengebied; om het open polderlandschap te beschermen, sprak de nieuwe coalitie keihard af dat er absoluut geen grote windmolenparken of zonneweides in de regio zouden komen. (tekst gaat verder onder de foto)
In de gemeente Alkmaar, waaronder de Schermer, komen geen grootschalige windparken. (foto: Streekstad Centraal)Het beleidsmotto verschoof in razend tempo van 'verplichten' naar 'verleiden'. Inwoners werden niet langer geconfronteerd met plannen voor een verplichte overgang van het aardgas af, maar kregen in plaats daarvan vrijblijvende energiecoaches en subsidies aangeboden om in hun eigen tempo hun huis te verduurzamen.
Toch heeft de verduurzaming in Alkmaar na deze bestuurscrisis niet het absolute nulpunt bereikt. De Stad en Landcoalitie zette, in plaats van in te zetten op ideologische en grootschalige transities, volop in op technologische innovatie en praktische vergroening. Er is succesvol geïnvesteerd in vernieuwende batterij-opslag op bedrijventerrein de Boekelermeer om de krapte op het stroomnet tegen te gaan. (tekst gaat verder onder de foto)
In mei 2025 was op bedrijventerrein Boekelermeer iets te vieren vanwege een batterij die stroom voor bedrijven opslaat. (foto: Streekstad Centraal)Daarnaast kwamen er extra groene schoolpleinen, zogeheten 'tiny forests', en werden er forse regenwaterbassins in Oudorp aangelegd om de straten lokaal te wapenen tegen extreme plensbuien. Zelfs de aanleg van groene daken werd gestimuleerd, mede doordat OPA hierin een uiterst pragmatische en goedkope oplossing zag om meeuwenoverlast in de stad tegen te gaan.
Het bescheiden eindresultaat van deze roerige bestuursperiode is hiermee volledig verklaarbaar. Wie de politieke context van de val van het eerste college weigert te vermelden, tekent een inaccuraat beeld van een stad die stuurloos de grote klimaatkeuzes voor zich uit schuift. Maar wie de fundamentele beleidswijziging na de coalitiebreuk wel meeweegt in de analyse, begrijpt feilloos wat er is gebeurd. (tekst gaat verder onder de foto)
Een groot regenwaterbassin kwam in 2025 onder het plein bij Nyenburgh in Oudorp om voorbereid te zijn op plensbuien. (foto: aangeleverd)De inwoner van Alkmaar heeft in de praktijk simpelweg gekregen wat de tweede coalitie beloofde te leveren: een behoudend duurzaamheidsbeleid vol innovatie en keuzevrijheid, zonder dwang of economische pijn, maar logischerwijs ook zonder de benodigde grote doorbraken.
In dit dossier onderzoeken we per thema wat de partijen tijdens de verkiezingen beloofden, wat het coalitieakkoord daadwerkelijk bevatte en hoe de uitvoering zich in de praktijk ontwikkelt. We kijken kritisch naar waar beloftes zijn waargemaakt, waar ze zijn afgezwakt en waar inwoners nog moeten wachten op concrete resultaten. Een analyse van ambitie versus realiteit in de gemeente Alkmaar.
