Holocaust-herdenking in Bergen: “Het lijkt wel of mensen het aan het vergeten zijn”

Tweeëntwintig Joodse inwoners van Bergen, de Egmonden en Schoorl kwamen niet terug nadat ze werden gedeporteerd. Zondag zijn die in het bijzonder - maar alle slachtoffers van de Holocaust in het algemeen - weer herdacht op de Algemene Begraafplaats van Bergen. "Het is van groot belang dat wij hun namen blijven noemen en hun verhalen en herinneringen blijven bewaren."

Het is bijna 81 jaar geleden dat Nederland werd bevrijd en dinsdag, morgen dus, is het internationale Holocaust Memorial Day. Dan is het precies 81 jaar geleden dat Auschwitz - het internationale symbool van de Holocaust - door de Russen werd bevrijd. "Van de naar schatting 170.000 Joodse inwoners, die Nederland in mei 1940 telde, werden er 107.000 gedeporteerd. Van hen keerden slechts 5.200 mensen levend terug", somt Rob Leijen het op in zijn welkomstwoord.

Leijen is voorzitter van het 4 mei-comité De Egmonden en richt zich niet alleen op de slachtoffers toen wonend in wat nu de gemeente Bergen is, maar - voor het eerst dit jaar - ook op de slachtoffers die vóór hun deportatie een fijne tijd hadden in het Joodse kindertehuis Huis ter Duin. "Hun namen vinden we nu alleen nog terug in de archieven. De Stichting Historisch Egmond en de Stichting Egmond 40-45 willen dan ook de geschiedenis van het Joodse kindertehuis en haar bewoners in de komende jaren nader onderzoeken en weer terug in de herinnering brengen." (tekst gaat verder onder de foto)



"Wij staan hier niet alleen in verdriet, maar ook in de belofte om waakzaam te blijven. Laten wij nooit meer vergeten en blijven herinneren. In hun nagedachtenis beloven wij: dit nooit meer", besluit hij.

Dan is waarnemend burgemeester Jaap Bond aan de beurt: "Zes miljoen Joden werden vermoord, samen met Roma en Sinti, mensen met een beperking, homoseksuelen, politieke tegenstanders en andere die niet pasten in een ideologie van haat", trekt Bond de Holocaust breder. "Wat begon met woorden eindigde in vernietiging, wat begon met uitsluiting eindigde in moord. En wat begon met wegkijken werd mogelijk door stilte. De Holocaust werd niet alleen uitgevoerd door daders, maar ook mogelijk gemaakt door gewone mensen. Mensen die zwegen, mensen die wegkeken."

"Maar er waren ook - en dat moeten we blijven benoemen - mensen die wél opstonden. Die hielpen verbergen en waarschuwen, vaak met gevaar voor eigen leven. Zij herinneren ons eraan dat er áltijd een keuze is. Herdenken betekent dat wij onzelf die vraag blijven stellen: wat zou ik doen? Deze vraag zijn ook vandaag pijnlijk actueel. Anti-semitische, racisme en uitsluiting, het bestaat nog steeds. Woorden verharden, tegenstellingen worden groter. Juist daarom is herdenken geen ritueel van het verleden, maar een opdracht voor het heden en voor de toekomst. 'Nooit meer', is geen vanzelfsprekenheid. Het is een belofte die elke generatie moet waarmaken." (tekst gaat verder onder de foto)



Na de speech van de waarnemend burgemeester zingt Miriam Stern een Sefardisch lied, spreekt kinderburgemeester Emma Wildenberg alle tweeëntwintig namen uit van de gedeporteerde en vermoorde Joden en brengt Louis de Leeuw het Jiizkor-gebed. Phita Stern zingt vervolgens het Shema Jisrael en Naomi en Miriam en Tamar Stern zingen het Hasjiwenoe-gebed.

De plechtigheid wordt vervolgens afgesloten met de traditionele bloemlegging bij de Joodse Steen door Jaap Bond en Emma, één minuut stilte en het leggen van een steentje bij het monument door de tientallen aanwezigen.

"Als je op dit moment kijkt naar wat er gebeurt in de wereld, dan denk ik dat deze herdenking heel belangrijk is om te herdenken, en om er voor te zorgen dat het niet meer gebeurt", vertelt Jaap Bond na afloop aan Streekstad Centraal. "Er zijn hele grote zorgen op dit moment, wereldwijd. Het lijkt wel of mensen het aan het vergeten zijn. Je moet blijven herdenken om te zorgen dat we in het heden weer even wakker geschud worden over hoe dat toen ging en hoe dat nu ook weer zou kunnen gaan." (tekst gaat verder onder de foto)



In het bijzonder denkt Bond aan de ontwikkelingen in de Verenigde Staten. "Als ik zie wat er nu in Amerika gebeurt met dat ICE - wat heel erg lijkt op SS - als ik zie wat daar gebeurt binnen een land als Amerika, dan maak ik mij daar heel grote zorgen over."

Bond is sinds september waarnemend burgemeester, dus de herdenking op zondag was zijn eerste in deze rol. "Ja prachtig, prachtig, mooi om te denken, maar ook mooi om te kijken hoeveel mensen er toch ja er ook nog mee bezig zijn en hoe dat je emotioneert en hoe het je aan het denken zet. Want daar is het ook echt voor bedoeld. Het zet je écht aan het denken." (hoofdfoto: Habrofotografie)