Als internet uitvalt: van carbonpapier tot noodplannen achter gesloten deuren

Vergaderstukken per koerier, gemalen met de hand bedienen en informatie verspreiden via de radio. Als internet langere tijd uitvalt, moeten publieke instellingen kunnen terugvallen op andere manieren van werken. Maar hoe hebben zij dat geregeld? Na het uitvallen van overheidssites vroeg Streekstad Centraal naar de noodplannen. Sommige organisaties geven uitgebreid inzage, andere houden hun voorbereiding grotendeels achter gesloten deuren.

De digitale deuren gingen vorige week bij alle zes gemeenten in de regio Alkmaar tijdelijk dicht. Ook websites van de veiligheidsregio, de GGD en het hoogheemraadschap werden uit voorzorg uitgeschakeld vanwege ernstige kwetsbaarheden in programmeertaal PHP. Na een beveiligingsupdate kwamen de meeste websites in de loop van de avond weer online.

Dat was geen volledige internetuitval. E-mail werkte bijvoorbeeld nog. Maar wat gebeurt er als ook die mogelijkheid wegvalt en medewerkers elkaar niet meer via de gebruikelijke kanalen kunnen bereiken? Of als installaties niet meer op afstand kunnen worden bediend?



Bij de Alkmaarse gemeenteraad ligt daarvoor sinds september 2025 een plan klaar. De griffie, die de raad ondersteunt, verstrekt het zonder bezwaar. “Uiteraard kunt u het continuïteitsplan ontvangen, dit is openbaar en door de raad vastgesteld document”, schrijft plaatsvervangend griffier Mirjam Pieters.

Het plan brengt de digitale wereld terug naar papier. Agenda’s en vergaderstukken kunnen fysiek worden verspreid, besluiten met pen worden vastgelegd. Voor de noodkast staan zaklampen, radio’s, papieren contactlijsten en zelfs carbonpapier op de lijst: kopiëren zonder printer. Ook informatievoorziening via de radio en fysieke informatiepunten is beschreven. Daarmee wordt zichtbaar hoe het bestuur bereikbaar kan blijven als schermen en verbindingen het laten afweten.

Het document gaat wel over het functioneren van de gemeenteraad, niet over alle gemeentelijke dienstverlening. Wat op papier is geregeld, moet bovendien in de praktijk zijn voorbereid. Gemeente Alkmaar brengt volgend jaar verder in kaart wat nodig is voor de bedrijfsvoering bij uitval van de digitale infrastructuur. (tekst gaat verder onder de foto)



Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier stuurde eveneens snel een uitgebreid document. Het crisisbeheersingsplan uit 2020 houdt rekening met langdurige uitval van elektriciteit, ICT en telecommunicatie. Daarbij kan ook de besturing van sluisjes en gemalen op afstand wegvallen.

Het waterschap noemt onder meer noodstroom, noodcommunicatie en het mogelijk houden van handmatige bediening. Ook reservesystemen, back-ups en afspraken over het uitwisselen van medewerkers met andere waterschappen staan beschreven.

Dat geeft inzicht in de aanpak, maar niet in ieder praktisch detail. Voor specifieke maatregelen verwijst het document naar afzonderlijke draaiboeken en andere plannen. HHNK actualiseert het crisisbeheersingsplan en verwacht de nieuwe versie in 2027 bestuurlijk vast te stellen. (tekst gaat verder onder de foto)



Bij andere organisaties krijgt de redactie vooral een beschrijving van de voorbereiding. Bergen, Uitgeest, Castricum en Heiloo wijzen op bestaande procedures voor incidenten en dreigingen. De specifieke uitwerking van langdurige internetuitval, inclusief regelmatig testen en oefenen, noemen zij onderdeel van de verdere versterking van hun bedrijfscontinuïteit. Wat daarvan inmiddels gereed en getest is, blijkt niet uit het antwoord.

Dijk en Waard meldt dat uitval van internet, e-mail en andere digitale voorzieningen in het bedrijfscontinuïteitsplan is opgenomen. Als digitaal communiceren onmogelijk wordt, zijn fysieke vormen van informatievoorziening een alternatief. Over specifieke noodmaatregelen doet de gemeente geen nadere uitspraken, om de beveiliging en continuïteit niet in gevaar te brengen. Ook de provincie verstrekt om veiligheidsredenen geen onderliggende plannen.

De Veiligheidsregio Noord-Holland Noord wijst op haar openbare Regionaal Crisisplan, maar deelt de operationele noodplannen niet. Die bevatten volgens de organisatie informatie over crisisprocessen, communicatiestructuren en veiligheidsmaatregelen. (tekst gaat verder onder de foto)



Tegelijk benoemt de veiligheidsregio haar grenzen. “Echter ook voor VRNHN is dit een uitdagend scenario.” Zij kan niet overal tegelijk zijn en vraagt inwoners daarom zichzelf 72 uur te kunnen redden. De organisatie werkt aan extra reservemiddelen, noodsteunpunten en coördinatiepunten en zegt dergelijke scenario’s regelmatig te oefenen.

De rechtbank Noord-Holland maakt haar oefening concreter: jaarlijks wordt getest hoe zij omgaat met ICT-uitval, met als uitgangspunt maximaal 48 uur. Noodscenario’s voor onder meer langdurige stroomuitval en een grote cyberaanval worden geactualiseerd. Dat betekent niet dat de rechtbank na twee dagen stilvalt, maar maakt wel duidelijk welke uitvalsduur zij bij de jaarlijkse test hanteert. (tekst gaat verder onder de foto)



Ook GGD Hollands Noorden en Noordwest Ziekenhuisgroep zeggen zich voor te bereiden en te oefenen. Hun interne plannen verstrekken zij niet vanwege gevoelige informatie. Noordwest noemt daarbij de bedrijfsvoering, afhankelijkheden en beveiliging.

Zo geven de antwoorden inzicht, maar blijven ook vragen open. Een gedeeld plan bewijst niet dat iedere maatregel is uitgevoerd. Een afgeschermd plan bewijst evenmin dat de voorbereiding tekortschiet. Streekstad Centraal vraagt daarom verder naar oefeningen, praktische voorzieningen en de informatie die inwoners bij langdurige uitval kunnen verwachten. Wordt vervolgd.