Zorgen over kwetsbaar staal in A9-viaduct bij Uitgeest, Rijkswaterstaat noemt het veilig

Het Westelijk Viaduct in de A9 bij Uitgeest staat op een lijst van zestien Nederlandse bruggen en viaducten met mogelijk kwetsbaar staal. Onderzoek van Follow the Money roept vragen op over de maatregelen waarmee Rijkswaterstaat de veiligheid bewaakt. De wegbeheerder zegt dat het viaduct veilig gebruikt kan worden. De gemeente Uitgeest heeft naar aanleiding van de berichtgeving contact gezocht met Rijkswaterstaat.

Het gaat om het viaduct waarmee het verkeer op de A9 over de spoorlijn Zaandam-Uitgeest en de N203 rijdt. Het mogelijke probleem zit in het zogenoemde voorspanstaal: staaldraden die onder hoge spanning in het beton zitten en de constructie sterk houden. Bepaalde soorten van dit staal kunnen bros worden en breken. Dat proces heet waterstofverbrossing.

Volgens deskundigen kan dit gevaarlijk zijn, omdat schade niet altijd vooraf zichtbaar is. Als genoeg staaldraden breken, kan een constructie bezwijken zonder dat eerst duidelijke scheuren of vervormingen ontstaan. Dat betekent niet dat het viaduct bij Uitgeest op instorten staat. Wel zijn er vragen over hoe de veiligheid van dit soort constructies wordt vastgesteld en bewaakt.

Aanleiding voor nieuw onderzoek was de instorting van een deel van de Carolabrücke in het Duitse Dresden op 11 september 2024. Dat gebeurde ’s nachts, terwijl er op dat moment geen verkeer overheen reed. Vooraf waren geen duidelijke waarschuwingssignalen gezien.

Rijkswaterstaat bracht aanvankelijk dertien Nederlandse bruggen en viaducten in beeld waarbij het staalprobleem mogelijk speelt. Inmiddels zijn nog drie constructies gevonden, waaronder het Westelijk Viaduct bij Uitgeest. (tekst gaat verder onder de foto)



Deskundigen van TNO, TU Delft en TU Eindhoven adviseerden bij de eerste groep verschillende stappen om de veiligheid te beoordelen en te bewaken. Zo moesten de constructies twee keer per jaar worden geïnspecteerd en moest worden onderzocht welk staal was gebruikt. Ook adviseerden zij berekeningen om vast te stellen of aanvullende versterking en meetapparatuur nodig waren. De toenmalige minister beloofde de adviezen op te volgen.

Volgens Follow the Money zijn bij geen van de zestien constructies alle aanbevolen stappen uitgevoerd. In het overzicht dat Rijkswaterstaat aan het onderzoeksplatform verstrekte, staat bij het viaduct in Uitgeest 2021 als laatste inspectiejaar vermeld.

Rijkswaterstaat zegt tegenover NH Nieuws, mediapartner van Streekstad Centraal, dat inmiddels verschillende inspecties zijn uitgevoerd. “Rijkswaterstaat heeft ook bij dit viaduct inmiddels verschillende inspecties uitgevoerd en ook bij dit viaduct blijven we de situatie monitoren. Weggebruikers kunnen veilig gebruik maken van de brug.” (tekst gaat verder onder de foto)



Wanneer die inspecties plaatsvonden en wat daarbij is onderzocht, blijkt niet uit deze reactie. Daarmee blijft onduidelijk hoe de verklaring zich verhoudt tot het inspectiejaar in het overzicht dat Follow the Money ontving.

Een belangrijk punt in het onderzoek is het ‘waarschuwend vermogen’ van een brug. Deskundigen adviseerden te berekenen hoeveel staaldraden kunnen breken voordat scheuren ontstaan en hoeveel voordat de constructie bezwijkt. Als scheuren ruim voor een mogelijke instorting zichtbaar worden, kunnen inspecteurs die ontdekken en kan worden ingegrepen.

Rijkswaterstaat voert deze specifieke herberekeningen niet uit, omdat de methode volgens de wegbeheerder onvoldoende betrouwbaar is. De organisatie zegt de veiligheid te beoordelen op basis van een combinatie van inspecties, materiaalonderzoek, berekeningen, monitoring en deskundigenoordelen. Ook erkent Rijkswaterstaat tegenover Follow the Money dat sommige acties nog niet zijn uitgevoerd zoals eerder was voorzien. (tekst gaat door onder de foto)



De gemeente Uitgeest zegt de berichtgeving serieus te nemen en heeft contact gezocht met Rijkswaterstaat. Volgens de gemeente ziet de wegbeheerder op dit moment geen aanleiding voor veiligheidsmaatregelen aan het viaduct.

Uitgeest beschikt niet over eigen inspectiegegevens. “Als gemeente kunnen wij die beoordeling niet zelf toetsen en gaan wij uit van de deskundigheid en verantwoordelijkheid van Rijkswaterstaat als beheerder”, schrijft de gemeente aan Streekstad Centraal.

De gemeente heeft geen maatregelen gevraagd of geëist. Wel heeft zij Rijkswaterstaat gevraagd haar op de hoogte te houden van de technische staat van het viaduct en van eventuele maatregelen. Ook is er contact met de provincie Noord-Holland, die de N203 onder het viaduct beheert.

Volgens Uitgeest heeft de gemeente bij maatregelen aan het viaduct “geen formele rol”. Dat roept de vraag op hoe de verantwoordelijkheid van Rijkswaterstaat als beheerder zich verhoudt tot het zelfstandige gemeentelijke toezicht op bestaande bouwwerken. Streekstad Centraal heeft de gemeente om een nadere toelichting gevraagd, ook over de technische informatie die Uitgeest van Rijkswaterstaat heeft ontvangen. Die toelichting komt aan bod in een vervolgartikel.

Of het bij de zestien bekende constructies blijft, is niet duidelijk. Rijkswaterstaat onderzocht de archieven van ongeveer 4.000 betonnen bruggen die het zelf beheert. Daarnaast zijn er in Nederland nog zo’n 36.000 betonnen bruggen van gemeenten, provincies en waterschappen. Volgens Follow the Money kunnen ook daar constructies tussen zitten met hetzelfde staalprobleem.