Kunstmatige intelligentie kan heel veel werk eenvoudiger maken. Dat geldt ook voor de gemeente Alkmaar. Strenge regels moeten ervoor zorgen dat het niveau hoog blijft - maar niet alles kan de gemeente controleren. De Gemeentelijke Ombudsman ziet daar juist ook voordelen: "Het gaat soms te veel over vorm."
Duidelijk mag zijn dat de gemeente zélf best wat voorwaarden stelt aan het gebruik van kunstmatige intelligentie. Maar een rapport dat in opdracht van de gemeente wordt gemaakt door een onafhankelijke partij, dat valt buiten die controle. Zo sijpelt al dan niet twijfelachtig AI-werk toch de gemeentelijke stukken in. Dat leidt tot zorgen over de kwaliteit.
De aanleiding voor de vragen die Streekstad Centraal hierover stelde aan de gemeente was het jaarverslag van de Gemeentelijke Ombudsman, dat verscheen in mei. (tekst gaat door onder de foto)
Het klassieke plaatje ter vergelijking. Dit is wél echt. (foto: Regionaal Archief)De voorkant van dat jaarverslag laat de Waagtoren zien. Iedere Alkmaarder zal ogenblikkelijk herkennen dat er aan deze Waag wat mankeert. De huisjes eromheen zijn fictief en ook de toren zelf klopt niet helemaal met de werkelijkheid. Wat we hier zien is een door kunstmatige intelligentie 'verzonnen' Waag. Geïnspireerd op online foto's, maar 'fake'.
Met zo'n afbeelding op de voorgrond bekruipen de lezer als vanzelf twijfels over de tekstuele inhoud van het rapport. Bekende 'trucjes' van AI, zoals het maken van lijstjes met kernwoorden, zijn ook in dit verslag veelvuldig toegepast. Maar dat kan uiteraard ook gewoon de keuze van een menselijke schrijver zijn geweest. (tekst gaat door onder de foto)
Ombusvrouw Anneke Wezel merkt dat er vaak nog wat schaamte heerst over AI. (foto: aangeleverd)Die menselijke schrijver is Anneke Wezel, de 'ombudsman' van de gemeente en opsteller van het jaarverslag. Als Streekstad Centraal haar op de wat merkwaardige Waag aanspreekt ontkomt ze er niet aan een beetje in de verdediging te schieten: "Ik zou het fijner vinden als je over de inhoud van het rapport belde. Wat is nu precies de vraag?"
Maar enige bespiegelingen over het onderwerp later relativeert ze die eerste reactie: "Er bestaat soms wat schaamte over AI. Maar als ik dat hulpmiddel gebruik om een plaatje te maken, dan scheelt dat toch juist belastinggeld? Ik heb geen dure vormgever hoeven inschakelen."
Datzelfde geldt voor de tekst. De vorm kan wat aantrekkelijker worden gemaakt met hulpmiddelen als AI. We gebruiken immers ook een tekstverwerker. "Maar de inhoud, die komt echt van mij", benadrukt Wezel. "Die adviezen, dat zijn míjn adviezen. Die zijn niet door AI bedacht." (tekst gaat door onder de foto)
Op het stadskantoor heeft AI ook zijn intrede gedaan, maar onder strikte voorwaarden. (foto: Streekstad Centraal)Vragen hierover legden we dan ook voor aan de gemeente. Ook die ziet wel de gunstige effecten van AI, zolang het gaat over vorm en leesbaarheid, of het maken van samenvattingen: "De gemeente Alkmaar gebruikt kunstmatige intelligentie als hulpmiddel voor medewerkers", erkent de woordvoerder. Maar: "Een medewerker blijft verantwoordelijk voor de beoordeling, controle en het uiteindelijke resultaat."
Daarbij zijn er duidelijke restricties aan wélke vorm van AI de gemeente gebruikt. Openbare diensten op openbare servers gaan niet samen met vertrouwelijke informatie. "Voor gemeentelijk werk gebruiken we alleen toepassingen die passen binnen onze eisen voor veiligheid, privacy en controle. De lijn is helder: AI mag ondersteunen, maar alleen binnen duidelijke grenzen."
Alkmaar werkt ook hard aan scholing van het personeel, zodat iedereen zich bewust is van de beperkingen die aan AI-gebruik zijn opgelegd. Alles met verantwoordelijkheid als sleutelwoord: "Voor de gemeente is dat een belangrijk uitgangspunt. Ons werk moet zorgvuldig, uitlegbaar en controleerbaar blijven." (tekst gaat door onder de foto)
De techniek verandert, maar de inhoud van het beleid, díé blijft aan de raad. (foto: Streekstad Centraal)In haar reactie geeft ombudsman Anneke Wezel mee niet van al deze regels op de hoogte te zijn. "Ik ben zelf ook geen overheid", benadrukt ze. "Ik werk ook niet met die persoonsgegevens. Ik ben onafhankelijk."
Iets wat de woordvoerder van de gemeente bevestigt: "Het jaarverslag van de gemeentelijke ombudsman valt onder de verantwoordelijkheid van de ombudsman. Wij kunnen niet bevestigen of AI is gebruikt voor delen van de tekst van dat specifieke jaarverslag."
Wezel wijst er vervolgens op dat de kleine voordelen die AI haar en de gemeente kan bieden als het gaat om vormgeving of leesbaarheid, ook gewone burgers kunnen helpen: "Dit kan inwoners mondiger maken. Ze kunnen AI gebruiken om iets op te zoeken of om een brief te schrijven. Zo kunnen mensen beter voor zichzelf opkomen. En dat is uiteindelijk waar mijn werk als ombudsman om draait. Dát is de inhoud."
