Vijf scholen in Heiloo werkten eraan mee - en dat is lang niet het enige dat het nieuwste boek van schrijver André Nuyens bijzonder maakt. Samen met leerlingen uit groep 7 en 8 vertelt Nuyens acht oorlogsverhalen, waarvan de helft spelen in de regio. Ze zijn nog waargebeurd ook. "Het zijn ook allemaal verhalen over jongeren en dat is ongewoon."
De oorlog, dat is vaak het verhaal van volwassenen, en voor kinderen is het ook vaak een verhaal van mensen die nú heel oud zijn, en die ze zelf nauwelijks nog kennen. Nuyens keerde dat om door in zijn boek kinderen centraal te stellen, en door hen zélf te laten meedenken over het boek.
"Voordat ik de kinderen vragen begon te stellen, had ik het verhaal al wel voorbereid", legt hij zijn methode uit. "Ik ging dan de klas in en zei: jongens, dit heb ik tot nu toe, kunnen jullie helpen?" (tekst gaat door onder de foto)
André Nuyens vroeg aan kinderen uit groep 7 en 8 om mee te denken over zijn oorlogsverhalen. (foto: Streekstad Centraal)Schoolklassen in Heiloo pakten de draad op waar Nuyens die liet vieren. De kinderen zullen ook aanwezig zijn bij de presentatie van het boek 'Wit op zwart', in de bibliotheek van Heiloo, op woensdag 13 mei. Dan is Nuyens er uiteraard zelf ook bij.
De samenwerking van de schrijver en de bibliotheek staat niet op zichzelf, eerder onthulde hij er al een gedenkplaat met een gedicht. Ook daarmee hoopte hij jongeren te betrekken bij de geschiedenis van de Tweede Wereldoorlog.
"Ik ben zelf van 1948", vertelt hij in gesprek met Streekstad Centraal. "Van ná de oorlog dus. En het was ook niet zo dat het daar in mijn jeugd nou heel veel over ging. Na de bevrijding wilde Nederland vooral verder. Maar als ik vragen had, dan kon ik die wel stellen." (tekst gaat door onder de foto)
Struikelstenen in de binnenstad van Alkmaar. Nuyens nam in 'Wit op zwart' ook een rondleiding door Alkmaar op. (foto: Streekstad Centraal)Dan kreeg hij antwoorden uit de eerste hand. Over de St. Jozefschool in Oudorp bijvoorbeeld, over hoe de Duitsers die vorderden - het onderwijzend personeel moest maar zelf een andere oplossing vinden voor de kinderen. Zijn vader was er toen de hoofdonderwijzer: Frans Nuyens.
"Oudorp heeft ook een rol in 'Wit op zwart'. En Hoorn, waar ik lang gewoond heb", vertelt Nuyens. Dat persoonlijke, soms autobiografische, dat past ook bij dit boek. En het lokale: "Ik heb het dichtbij gezocht. Dat spreekt het meest aan. Er zitten ook twee wandelroutes in het boek, in Hoorn en Alkmaar." Zo krijgt het echt een plek.
Belangrijk is voor hem het verhaal van Elias Vlessing. Twaalf was deze joodse jongen toen hij moest onderduiken - even oud dus als de leerlingen met wie Nuyens werkte. Lang bleef hij veilig, in een molen in Broek op Langedijk, maar in 1944 vonden de Duitsers dat onderduikadres alsnog. Verraad.
"Ik heb de leerlingen gevraagd wat zij zouden doen. Je zit in die molen, ziet het bootje komen... Drie van die mannen. Hoe ontsnapt Elias?" (tekst gaat door onder de foto)
De molen in Broek op Langedijk is één van de plekken die in Nuyens' boek aan bod komen (foto: Quistnix / WIkipedia)Elias ontsnapte - dat verklappen we wel. Hij overleefde de oorlog, maar zou zijn ouders nooit meer zien. Het is een verhaal dat niet alleen maar somber is, er spreekt ook hoop uit, avontuur - maar de verschrikking van de jodenvervolging, die blijft overeind staan. "Dat heb ik invoelbaar proberen te maken. Dat beknellende, van steeds minder mogen. De angst."
Daarvoor baseerde Nuyens zich dus steeds op verhalen uit de werkelijkheid. Iets dat hem als schrijver van historische romans ook wel is toevertrouwd. "Feiten zijn feiten, dat heb ik de leerlingen ook uitgelegd. Maar ook al kennen we de feiten, we weten vaak nog niet wat mensen tegen elkaar zeggen op zo'n moment. Als schrijver voeg ik dat toe. Zo probeer ik er een logica in te brengen."
Moeilijke verhalen gaat hij niet uit de weg. De verraadster Franci Siffels bijvoorbeeld, een verzetsvrouw die wat ze wist doorgaf aan de bezetter - ook zij heeft een rol in 'Wit op zwart'. Het zijn verhalen 'die verwarring achterlaten', erkent Nuyens, maar hij wil laten zien hoe gelaagd het soms kon zijn. Niet alleen zwart, niet alleen wit. Kinderen zoeken die nuance ook, merkte hij tijdens zijn lessen.
"Het is ook niet een boek waarin somberheid troef is. Dat wilde ik niet. Het is juist goed dat er ook iets van hoop uit spreekt. Dit raakt direct aan het trauma dat ons al tachtig jaar bezighoudt. Maar we kunnen het beter doen. Dat maakt het zo belangrijk om deze verhalen te blijven vertellen."
'Wit op zwart' verschijnt op dinsdag 5 mei. De presentatie in de bibliotheek van Heiloo is op woensdag 13 mei vanaf 15:00.
